Η πρακτική και θεωρητική φιλοσοφία

Συντάκτης  04 Ιουν, 2020

Η Εκκλησία σήμερα τιμά τις αδελφές του Λαζάρου την Μάρθα και την Μαρία.

Ποιες είναι οι δύο αδελφές στην Ορθόδοξη θεολογία; Η έννοια της φιλοσοφίας είναι άλλη στην "θύραθεν" παιδεία και άλλη στην Ορθόδοξη θεολογία. Στην "θύραθεν", εκτός της Ορθόδοξης θεολογίας παιδεία (σε σχέση με το όντως Αγαθό), η φιλοσοφία είναι διενέργεια και αποτέλεσμα στοχασμού. Στην Ορθόδοξη θεολογία η φιλοσοφία (αγάπη για την σοφία ως γνώση της αλήθειας), είναι εμπειρία, η οποία χωρίζεται σε δύο εξελιχτηκά στάδια: την πράξη και την θεωρία.

Γι' αυτό οι Πατέρες μιλούν για πρακτική και θεωρητική φιλοσοφία. Στον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή η πρακτική φιλοσοφία είναι η πράξη, η τήρηση των "εντολών", ως θεραπευτικό μέσω της ανθρώπινης φύσης. Λέει ο άγιος Μάξιμος: "Καθένας που με την απραξία των εντολών τύφλωσε μέσα του αυτά τα μάτια της πίστεως, τον νου δηλαδή, είναι οπωσδήποτε άξιος καταδίκης, και δεν έχει πλέον τον Θεό να τον επιβλέπει. Αν δηλαδή ο θείος λόγος αποκαλεί "οφθαλμούς Κυρίου" (Δευτ. 11,12) τις ενέργειες του Πνεύματος, εκείνος που δεν ανοίγει αυτά τα μάτια (νου) με την εργασία των εντολών, δεν έχει το Θεό να τον επιβλέπει. Γιατί ο Θεός, όπως είναι εύλογο, από τη φύση Του δεν επιβλέπει με άλλα μάτια τους ανθρώπους, αφού βέβαια ακτίνα της θείας οράσεως είναι ο φωτισμός μας που συνοδεύει την αρετή". Δηλαδή λέει ο άγιος Μάξιμος ότι με την τήρηση των εντολών επιτυγχάνεται η απελευθέρωση του νου από την αιχμαλωσία, που είναι η εμπαθή κλίση, όραση του κάθε τι κτιστού, και τότε ο νους φωτίζεται από την θεία χάρη του Πνεύματος και διά μέσου του θείου φωτός βλέπει τον Θεό, όσο δύναται, και φθάνει στη γνώση των λόγων των όντων, στα άκτιστα θελήματα του Θεού που υπάρχουν σε κάθε δημιούργημα.

Δηλαδή ο άνθρωπος διά του φωτισμού του Αγίου Πνεύματος βλέπει όλα τα κτίσματα στην φυσική τους υπόσταση. Αυτό το πρώτο στάδιο της πρακτικής φιλοσοφίας, η απελευθέρωση του νου από τα πάθη και τις επιθυμίες, είναι το στάδιο της κάθαρσης. Σ' αυτό το πρώτο στάδιο ο άγιος Μάξιμος διακρίνει τέσσερα στάδια. Πρώτο στάδιο είναι η τέλεια αποχή από τα έμπρακτα κακά, δηλαδή να μένει ο άνθρωπος ανέπαφος από την ενεργητική αμαρτία, να μην διαπράττει καμία αμαρτία με το σώμα. Δεύτερο στάδιο είναι η τέλεια αποβολή από τη διάνοια των λογισμών της συγκαταθέσεως στα κακά, δηλαδή η αποβολή από τη ψυχή όλων των εμπαθών λογισμών. Τρίτο στάδιο είναι η τέλεια ακινησία της επιθυμίας προς τα πάθη και τέταρτο στάδιο είναι η τέλεια κάθαρση και αυτής της ψιλής φαντασία, δηλαδή η τέλεια απόθεση από τη διάνοια όλων των αισθητών φαντασιών, δηλαδή τέλεια αποβολή της φαντασίας. Αυτό είναι αποτέλεσμα της πρακτικής φιλοσοφίας, η οποία είναι η εργασία όλων των εντολών και τύπος αυτής της πρακτικής φιλοσοφίας είναι η Μάρθα η αδελφή της Μαρίας και του Λάζαρου, η οποία όταν επισκέφθηκε ο Χριστός το σπίτι τους, διακονούσε τον Λόγο διά των έργων (Λουκ. 10,40).


Όταν ο άνθρωπος, διά της συνεργείας της θείας χάριτος καθαρίσει το νου από κάθε λογισμό και φαντασία, τότε λαμβάνει ως δωρεά την έλαμψη του Αγίου Πνεύματος διά του οποίου φθάνει στο φωτισμό, γνώση των θείων νοημάτων και τη θεωρία, θέωση. Βλέπει διά του νου εντός του, μέσα στην έλαμψη του Αγίου Πνεύματος τον Θεό ως Φως. Γι' αυτό ο Δαυίδ λέει: "Εν τω φωτί σου οψόμεθα φως" (Ψαλ. 35,10). Τότε ο νους διά αυτής της θεωρίας γλυκαίνεται από το θείο κάλλος και μένει αμετεώριστος, ακίνητος στην έλξη του Λόγου. Τύπος αυτής της θεωρίας, της θεωρητικής φιλοσοφίας είναι η άλλη αδελφή του Λαζάρου η Μαρία η οποία όταν πήγε ο Χριστός στο σπίτι τους επέλεξε να καθίσει κοντά στα πόδια του για να τον ακούει και να τον βλέπει (Λουκ.10,39).


Κατά τον όσιο Νικήτα τον Στηθάτο, μαθητή του οσίου Συμεών του Νέου Θεολόγου, ο Λάζαρος είναι τύπος του νου, η Μάρθα τύπος της δικαιοσύνης (πρακτικής φιλοσοφίας) και η Μαρία τύπος της φρόνησης (θεωρητικής φιλοσοφίας). Όταν λοιπόν πήγε ο Λόγος (Χριστός) στη Βηθανία και βρήκε τον Λάζαρο (νου) νεκρό από τα πάθη και τις επιθυμίες, τότε τρέχουν οι αδελφές Μάρθα και Μαρία στο Λόγο Χριστό και του λένε: " Αν ήσουν εδώ και σε κρατούσαμε κοντά μας, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας νους από την αμαρτία" (Ιω. 11, 32). Δηλαδή, επειδή ο Θεός σέβεται την ελευθερία μας και γι' αυτό δεν έρχεται απρόσκλητος, αν εμείς δια της ασκήσεως, κάθαρσης, τήρησης των εντολών, δικαιοσύνης, πρακτικής και της θεωρητικής φιλοσοφίας, προσκαλέσουμε τον Χριστό Λόγο να έρθει να κατοικήσει μέσα μας, τότε ο Χριστός έρχεται και ανασταίνει τον πεθαμένο από την αμαρτία νου.


Λέγει ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος: "Όταν ακούσεις ότι ο Χριστός κατέβηκε στον Άδη και ελευθέρωσε όλες τις ψυχές που ήταν εκεί, μη νομίζεις ότι αυτό είναι μακριά και από όσα γίνονται σήμερα. Να θεωρείς δηλαδή ότι η καρδιά είναι ο τάφος και εκεί είναι θαμμένοι οι λογισμοί και ο νους (Λάζαρος), μέσα σε βαθύ σκοτάδι. Έρχεται λοιπόν ο Κύριος στις ψυχές που με την πρακτική φιλοσοφία (Μάρθα) και την θεωρητική φιλοσοφία (Μαρία) Τον επικαλούνται από τον άδη, δηλαδή από τα βάθη της καρδιάς (υποσυνείδητο), και εκεί διατάζει το θάνατο: "άφησε, του λέει, ελεύθερες τις φυλακισμένες ψυχές, οι οποίες ζητούν Εμένα τον Λόγο που τις τρέφω και τους δίνω ζωή". Κατόπιν, αφού σηκώσει τη βαριά πέτρα που σκεπάζει τη ψυχή (πάθη και επιθυμίες), ανοίγει τον τάφο και ανασταίνει τον πράγματι νεκρό νου (Λάζαρο) και ελευθερώνει τη φυλακισμένη ψυχή από τη σκοτεινή φυλακή".
Πνευματική τροφή του ανθρώπου. είναι ο Λόγος Χριστός, "Λάβετε φάγετε τούτο εστι το Σώμα μου....Πίετε εξ αυτού πάντες τούτο εστι το Αίμα μου..." (Μαρκ. 14,22=24). Όταν ο άνθρωπος αντί του Λόγου προτιμά να τρέφεται με τις εμπαθείς επιθυμίες προς τα κτιστά πράγματα τότε ο νους από έλλειψη αληθινής τροφής νεκρώνεται. Μόνο ο Λόγος ως χορηγός της ζωής μπορεί να του ξαναδώσει ζωή. Γι' αυτό πρέπει ο άνθρωπος δια της θεραπευτικής ασκητικής, της τήρησης των εντολών, της πρακτικής φιλοσοφίας δηλαδή (Μάρθας) και της θεωρητικής φιλοσοφίας, θεωρίας (Μαρίας) να προσκαλέσει τον λόγο να έρθει να κατοικήσει στο σπίτι τους, δηλαδή εντός μας, για να αναστήσει το νεκρό νου (Λάζαρο) για να αναστηθεί πνευματικά όλος ο άνθρωπος.

π.Παναγιώτης Βαρδουνιώτης

Εφημέριος Ι. Ναού Αγίου Σπυρίδωνος Ν. Ιωνίας. Ιερά Μητρόπολης Ν. Ιωνίας και Φιλαδέλφειας Αττικής.

Email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
  1. Δημοφιλή
  2. Προτεινόμενα

Ημερολόγιο

« July 2020 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31