Περί αιγιαλίτιδας ζώνης

Συντάκτης  26 Οκτ, 2018

Το 1936 η Ελλάδα οριοθέτησε με νόμο το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης, δηλαδή την θαλάσσια έκταση όπου έχει κυριαρχία, στα έξι ναυτικά μίλια από τις ακτές της,

διπλασιάζοντας το όριο που ίσχυε έως τότε. Το πλάτος των χωρικών υδάτων στα έξι ναυτικά μίλια επαναβεβαιώθηκε το 1973, με νομοθετικό διάταγμα. 

Ωστόσο η Ελλάδα ουδέποτε απαρνήθηκε το δικαίωμα περαιτέρω επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης της και αυτό φάνηκε εκ νέου την άνοιξη του 1995, όταν η Βουλή κύρωσε την Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Το Άρθρο 3 της Σύμβασης προβλέπει πως «κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να καθορίσει το εύρος της χωρικής του θάλασσας» έως το σημείο που «δεν υπερβαίνει τα 12 ναυτικά μίλια». Κατά την κύρωση της Σύμβασης η Ελλάδα αποσαφήνισε πως επιφυλάσσεται να ασκήσει ανά πάσα στιγμή το δικαίωμα επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης της έως το μέγιστο επιτρεπτό όριο.

Το  Άρθρο 3 της UNCLOS

Η εξέλιξη αυτή θορύβησε την Τουρκία. Τον Ιούνιο του 1995, προτού καν ο κυρωτικός νόμος δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, το τουρκικό κοινοβούλιο εξουσιοδότησε εις το διηνεκές την Άγκυρα να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο, ακόμα και στρατιωτικό, σε περίπτωση που η Ελλάδα αυξήσει το πλάτος των χωρικών υδάτων της πέρα από το υφιστάμενο όριο των έξι ναυτικών μιλίων.

Έκτοτε η Τουρκία αντιλαμβάνεται τυχόν επέκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης στο Αιγαίο Πέλαγος ως casus belli, δηλαδή αιτία πολέμου, καθώς εκτιμά πως τέτοια αλλαγή στο status των θαλάσσιων ζωνών θα υπονόμευε τα δικά της «έννομα δικαιώματα» στην περιοχή. Οι δηλώσεις Τσαβούσογλου ότι το casus belli ισχύει επιβεβαιώνει ότι αυτή η γραμμή συνεχίζεται.

Η τουρκική απειλή δεν συνάδει με την Χάρτα των Ηνωμένων Εθνών ή την ιδρυτική συνθήκη του NATO, που δεσμεύουν τα μέλη τους σε ειρηνική επίλυση διαφορών.

 Τα επιχειρήματα των δύο χωρών

Σε νομικό επίπεδο η διχογνωμία συνδέεται με την ερμηνεία της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών η Ελλάδα έχει αναφαίρετο κυριαρχικό δικαίωμα επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης της μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια, που σημαίνει ότι πρόκειται για δικαίωμα που ασκείται μονομερώς, δεν υπόκειται σε περιορισμούς ούτε επιδέχεται αμφισβήτηση.

Η ελληνική διπλωματία υποστηρίζει ότι τα δικαιώματα της Αθήνας πηγάζουν από εθιμικό κανόνα του δικαίου της θάλασσας που ενσωματώνεται στην επίμαχη Σύμβαση του ΟΗΕ, και υπογραμμίζει ότι το Άρθρο 3 δεν θέτει περιορισμούς ή εξαιρέσεις ως προς το δικαίωμα διεύρυνσης έως τα 12 ν.μ.

Υπενθυμίζει ακόμα ότι σχεδόν όλα τα παράκτια κράτη έχουν προσδιορίσει τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας στο Εύξεινο Πόντο και στην ανατολική Μεσόγειο.

Η Άγκυρα αντιτείνει πως το Άρθρο 3 απλώς ορίζει τα 12 ναυτικά μίλια ως το μέγιστο επιτρεπτό όριο εφόσον το επιτρέπουν οι επικρατούσες συνθήκες, δίχως να το καθιστά υποχρεωτικό ή να προβλέπει αυτόματη εφαρμογή του σε όλες τις περιπτώσεις.

Επικαλείται επίσης Άρθρο  της Σύμβασης, το οποίο προβλέπει ότι τα κράτη θα ασκούν τις ελευθερίες που τους αναγνωρίζονται με «τρόπο που δεν αποτελεί κατάχρηση δικαιώματος».

Η αιγιαλίτιδα δεν πρέπει να συγχέεται με την υφαλοκρηπίδα, μια σχετική μεν διαφορετική δε θαλάσσια ζώνη. Για τον καθορισμό της υφαλοκρηπίδας είναι σε εξέλιξη διμερείς διερευνητικές επαφές από το 2002.

 Οι φόβοι της Τουρκίας για «ελληνική θάλασσα»

Βαθύτερα όμως, η αντιπαράθεση για την αιγιαλίτιδα ζώνη οφείλεται στις καταγγελίες της Άγκυρας ότι τυχόν διαπλάτυνση της ελληνικής ζώνης θα είναι άκρως επιζήμια για τα τουρκικά συμφέροντα και την δυνατότητα της Τουρκίας να έχει απρόσκοπτη πρόσβαση στο Αιγαίο και κατ’ επέκταση στην Μεσόγειο Θάλασσα.

Σύμφωνα με υπολογισμούς του τουρκικού ΥΠΕΞ, υπό τις παρούσες συνθήκες η ελληνική αιγιαλίτιδα ζώνη αντιστοιχεί στο 43,5% του Αιγαίου, ενώ η τουρκική ζώνη καταλαμβάνει το 7,5%. Το υπόλοιπο 49% είναι διεθνή ύδατα.

Τυχόν επέκταση της ελληνικής ζώνης στα 12 ναυτικά μίλια θα έδινε στην Ελλάδα κυριαρχία επί του 71,5% του Αιγαίου, λόγω των νησιών, σύμφωνα πάντα με υπολογισμούς της τουρκικής διπλωματίας. Η τουρκική ζώνη θα ανερχόταν στο 8,8% και τα διεθνή ύδατα θα περιορίζονταν στο 19,7%.

Σε αυτή την βάση η Άγκυρα καταγγέλλει κίνδυνο «κατάχρησης δικαιώματος» από την Αθήνα. Ισχυρίζεται πως διεύρυνση της ελληνικής ζώνης θα επιφέρει ιδιαίτερα άνισες συνέπειες σε βάρος της Τουρκίας, «περικυκλώνοντας» τα δυτικά παράλιά της και βλάπτοντάς τα συμφέροντά της σε οικονομικό, στρατιωτικό, ναυτικό και επιστημονικό-ερευνητικό επίπεδο.

Η Τουρκία ισχυρίζεται ακόμα ότι εάν επιτρέψει τα 12 ν.μ. η Ελλάδα θα αποκτήσει «αδικαιολόγητο» πλεονέκτημα στον καθορισμό άλλων θαλάσσιων ζωνών που συνδέονται με την αιγιαλίτιδα ζώνη, όπως η υφαλοκρηπίδα και η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).

 Τι αλλάζει

Η πρόσφατη κυβερνητική ανακοίνωση που έγινε για την τμηματική επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια, αποτελεί μια εξέλιξη η οποία αλλάζει την πάγια στάση της εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας στο συγκεκριμένο ζήτημα για 80 χρόνια.

Τα 6 ναυτικά μίλια ισχύουν από το 1936 και έκτοτε υπάρχει μια διαρκής συζήτηση περί του αν η Ελλάδα θα πρέπει να τα επεκτείνει στα 12, βάσει του εθιμικού δικαιώματος που ορίζεται από την ίδια τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Από τον Ιούνιο του 1996 και έπειτα, το συγκεκριμένο ζήτημα κατέστη κεντρικό για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας εξουσιοδότησε το κράτος να κηρύξει πόλεμο εναντίον της Ελλάδας σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ.

Τα χωρικά ύδατα αποτελούν επέκταση στη θάλασσα της εθνικής κυριαρχίας μιας χώρας πέρα από τις ακτές της. Θεωρούνται μέρος του εθνικού εδάφους και επ' αυτών ασκείται πλήρης εξουσία από την παράκτια χώρα. Πρόκειται δηλαδή για μια ζώνη συνέχεια των ακτών, που καλύπτει ένα τέτοιο πλάτος, απόσταση από την ακτογραμμή, η οποία καθορίζεται από τους ισχύοντες κάθε φορά κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.

Τα χωρικά ύδατα της Ελλάδας εκτείνονται στα 6 ναυτικά μίλια από τη φυσική ακτογραμμή, δηλαδή από την παραλία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πλάτος λόγω γεωγραφικών περιορισμών, μπορεί να είναι μικρότερο από 6 ν. μίλια. Εάν, π.χ., η απόσταση της ελληνικής ακτής από την απέναντι τουρκική ακτή είναι μικρότερη των 12 ναυτικών μιλίων (το άθροισμα των χωρικών υδάτων των απέναντι ακτών), τότε εφαρμόζεται ο κανόνας της μέσης γραμμής, δηλαδή η μέση απόσταση των ακτών των δύο χωρών, εκτός εάν υπάρχουν άλλες σχετικές συμβατικές ρυθμίσεις. Αυτή είναι η περίπτωση των ανατολικών ακτών των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και της Δωδεκανήσου.

Ειδικά, σύμφωνα με την «Καθημερινή», για την οριοθέτηση στην περιοχή των Δωδεκανήσων ισχύει η Συμφωνία της 4ης Ιανουαρίου 1932 και το Πρωτόκολλο της 28ης Δεκεμβρίου 1932 μεταξύ Ιταλίας και Τουρκίας. Η συμφωνία αυτή ορίζει επακριβώς τα θαλάσσια σύνορα των Δωδεκανήσων και συνοδεύεται και από σχετικούς χάρτες. Η Ελλάδα θεωρείται διάδοχο κράτος της Ιταλίας στη συμφωνία αυτή με βάση τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων της 10ης Φεβρουαρίου 1947, που εκχωρεί την κυριαρχία των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα.

Δύο είναι τα νομοθετήματα τα σχετικά με την αιγιαλίτιδα ζώνη της Ελλάδας. Συγκεκριμένα, ο Α.Ν. 230/1936 «περί καθορισμού αιγιαλίτιδος ζώνης της Ελλάδος». Η πρόβλεψη αυτή επαναλαμβάνεται και στον ΚΔΝΔ (Ν.Δ. 187/1973», που ορίζει ότι «τα χωρικά ύδατα περιλαμβάνουν θαλάσσια ζώνη, της οποίας το πλάτος ορίζεται εις εξ ναυτικά μίλια, δυνάμενον να ορισθή και διαφόρως διά Π. Διαταγμάτων εκδιδομένων προτάσει του Υπουργικού Συμβουλίου».

Εκτοτε τα δεδομένα άλλαξαν. Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, εθιμικό και συμβατικό, η Ελλάδα έχει το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν. μίλια. Κατά την επικύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η Ελλάδα προέβη σε δήλωση σύμφωνα με την οποία «ο χρόνος και ο τόπος άσκησης των εν λόγω δικαιωμάτων (...) είναι ένα ζήτημα που απορρέει από την εθνική της στρατηγική». Επιπλέον το άρθρο 2 του Ν.2321/1995, κυρωτικού της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας, προβλέπει ότι «η Ελλάδα έχει το αναφαίρετο δικαίωμα κατ' εφαρμογή του άρθρου 3 της κυρουμένης Συμβάσεως να επεκτείνει σε οποιονδήποτε χρόνο το εύρος της χωρικής θάλασσας μέχρι αποστάσεως 12 ν. μιλίων».

Βέβαια, ένα δικαίωμα που δεν ασκείται, και μάλιστα υπό το βάρος της απειλής πολέμου από την Τουρκία, υποβαθμίζεται και με την πάροδο του χρόνου γίνεται ανενεργό. Η Τουρκία, με απόφαση της Εθνοσυνέλευσής της (8/6/1995), μόλις τέθηκε σε ισχύ η Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας, εξέδωσε το γνωστό «casus belli». Θεωρεί ως αιτία πολέμου την επέκταση στα 12 μίλια των ελληνικών χωρικών υδάτων. Η Τουρκία έκτοτε δεν έχει ανακαλέσει την πολιτική της αυτή παρά την ...«ευρωπαϊκή» πορεία της.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων μέχρι τα 12 ν. μίλια έχει ασκηθεί ήδη από πολλά κράτη συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας, η οποία από το 1964 έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσόγειο στα 12 ν. μίλια. Επίσης, από την τουρκική πλευρά προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι με την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα νησιά του Αιγαίου στα 12 ν. μίλια θα αποκλειστούν οι τουρκικές ακτές από την πρόσβασή τους στη θάλασσα και η θαλάσσια επικοινωνία μεταξύ των τουρκικών παραλίων θα γίνεται μετά από ελληνική έγκριση.

Σε καμία περίπτωση δε θα ισχύσει αυτό γιατί, σύμφωνα με τη νέα Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης κατοχυρώνεται απόλυτα και διευρύνεται. Επίσης, υπάρχουν ειδικές ρυθμίσεις περί θαλασσίων στενών, που διευκολύνουν τη ναυσιπλοΐα. Κάνοντας χρήση αυτών των δικαιωμάτων ακόμα και πολεμικά πλοία άλλων χωρών μπορούν να περάσουν ανενόχλητα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα και από τα στενά περάσματα μεταξύ των νησιών, όπως εξάλλου γίνεται και σήμερα.

Ένα άλλο επιχείρημα της τουρκικής πλευράς είναι ότι με την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 μίλια, ανατρέπεται το «στάτους» που έφερε η Συνθήκη της Λοζάνης στο Αιγαίο. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι το πλάτος των χωρικών υδάτων δεν είναι κάτι στατικό αλλά καθορίζεται κάθε φορά με βάση το βεληνεκές των όπλων που μπορούν να προσεγγίσουν μια ακτή. Οταν υπογράφηκε, το 1923, η συγκεκριμένη συνθήκη ίσχυαν διεθνώς τα 3 ν. μίλια ως χωρικά ύδατα. Αργότερα έγιναν τα 6 ν. μίλια και σήμερα έχουν καθιερωθεί τα 12 ν. μίλια.

Πρέπει να επισημάνω ότι από την ελληνική πλευρά το ζήτημα της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ν. μίλια «φυλάσσεται» περισσότερο σαν διαπραγματευτικό χαρτί σε μια επικείμενη διαδικασία συζήτησης όλου του πακέτου των τουρκικών διεκδικήσεων, καθώς τυχόν επέκταση στα 12 ν. μίλια των ελληνικών χωρικών υδάτων έχει καταλυτική επίδραση και στο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και του εναέριου χώρου.

Επίσης, δεν έχει γίνει χρήση ούτε του δικαιώματος που παρέχεται από το Διεθνές Δίκαιο για καθορισμό «ευθειών γραμμών βάσης». Πρόκειται για μια νοητή ευθεία γραμμή που συνδέει τις άκρες ενός κόλπου και η γραμμή αυτή ορίζεται ως βάση απ' όπου αρχίζει η μέτρηση του πλάτους της ζώνης των χωρικών υδάτων. Ούτε καν αυτό έχει γίνει. Ένα μέτρο που δε συνδέεται άμεσα με τις τουρκικές διεκδικήσεις και θα μεγέθυνε κατά πολύ τα ελληνικά χωρικά ύδατα και τον υπερκείμενο εναέριο χώρο. Σαν παράδειγμα ν' αναφέρω ότι κόλποι όπως οι Σαρωνικός, Θερμαϊκός, Λακωνικός, Στρυμονικός, κλπ. θα έκλειναν και θα αποτελούσαν περιοχή άσκησης ελληνικής κυριαρχίας. Η ίδια εγκατάλειψη ισχύει και για το δικαίωμα της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) που μπορεί να ορίσει η Ελλάδα πέρα από τα χωρικά της ύδατα.

Αλέξανδρος Τρομπούκης

Γεννήθηκε στη Βέροια Ημαθίας (1954).Είναι Υποστράτηγος ε.α. Από το 2010 διδάσκει την Πολιτική Άμυνα στη Σχολή Επιμόρφωσης της ΕΛΑΣ στη Βέροια. Από το 2004 παρουσιάζει εκπομπή με ιστορικά θέματα στο ραδιοφωνικό σταθμό '' Παύλειος Λόγος''. Είναι παντρεμένος και έχει τρία παιδιά.

Email Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
  1. Δημοφιλή
  2. Προτεινόμενα

Ημερολόγιο

« July 2019 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31